top
logo

ሕትመታት

እንታይነትን ኣድላይነትን ምኽባር ሕጊ እቶት

ቅድሚ ብዛዕባ እንታይነት ምኽባር ሕጊ ምርኣይና ኣድላይነትን እንታይነትን እቶትን ግብሪን ምግላፅ ኣገዳሲ ይኸውን። እቶት ሰፊሕ ትርጉም ዘለዎ ብዙሓት ፍልፍላት ዝሓዘ ጥቕሉል መፀውዒ (Generic name) እዩ። እቶት ካብ ግብርን ቐረፅን ዝርከብ (Tax Revenue) ፣ ከምኡ′ውን ካብ ቅፅዓት (Fine) ፣ ካብ ወፃእ ሓገዝን ልቃሕን ዝርከብ ኢ-ታክሳዊ (Non –tax Revenue) ዘጠቓልል እዩ።

 

ብመሰረት ቀንዲ ተግባርን ሓላፍነትን በዓል መዚ ልምዓት እቶትን ናይዚ ፅሑፍ ቐንዲ ትኹረት ኣብ ግብርን ቐረፅን ዘተኮረ ይኸውን።

 

·         ግብሪ ወፃኢ መንግስቲ ንምሽፋን ፣

·         ፍትሓዊ ክፍፍል ሃፍቲ ዜጋታት ክህሉ ንምግባር (Fair distribution of Resource) ፣

·         ዝተረጋግዐ ቁጠባዊ ምዕባለ ንምፍጣር ፣

·         ኢንቨስትመንት ንምብርትታዕ ፣

·         ዕድል ስራሕ ንምፍጣር ፣

·         ባህሊ ቁጠባ ንምዕባይን ብሓፈሽኡ ድማ ክራይ ኣካብነት ብምስዓር ልምዓታዊ ሰብ ሃፍትን ፈፀምትን ንምፍጣር ወሳኒ እዩ።

 ነዞም ዕላማታት ንምፍፃም ድማ ኹሉ ኸፋሊ ግብሪ ንረብሕኡ ዝውዕል ግብሪ ብእዋኑን ሓቀኛ ዓቐኑን ንክኸፍል ዘኽእሉ ኣዋጃት፣ ደንብታት፣ መምርሒታትን ተቐሪፆም ኣብ ተግባር ውዒሎም ይርከቡ። ከምቲ ዝተገለፀ መንግስቲ ዋላኳ ዝተፈላለየ ፍልፍላት እቶት ዘለውዎ እንትኾነ፣ ግብሪ ናይ ዝኾነ መንግስቲ ቐንዲን መተካእታ ዘይርከቦ እቶት እዩ። እዚ ዜጋታት ዝኸፍልዎ ግብሪ መንግስቲ ዝባሃል ዘመናዊ ኣቃውማ ቅድሚ ምሓዙ /ቅድሚ ህልውና ዘመናዊ መንግስቲ/ ዝተጀመረን ዝነበረን እዩ። ሰለዚ ዋላኳ መስርሕ ኣተኣኻኽብኡን ተመኑን ካብ ሃገር ናብ ሃገር ክፈላለ ዝኽእል እንተኾነ መንግስቲ ክሳብ ዝሃለወ ግብሪ ኣብ ዝኾነ ሃገራት ዓለምና ዘሎን ክህሉ ግድን እዩ።


 

ብመሰረቱ ዝተፈላለዩ ፍልፍላት እቶት ዋላኳ እንተሃለዉ መንግስቲ ቐንዲ ትኹረቱ ኣብ ዜጋታት ዝኸፍልዎ ግብርን ቐረፅን ክኸውን ኣለዎ እንትበሃል ናይ ባዕሉ ዝኾነ መሰረታዊ ምኽንያት ኣለዎ እዩ። ናይ መንግስቲ እቶት ኣብ ናይ ወፃእ ሓገዝ ወይ ድማ ልቓሕ ዝተመስረተ እንተድኣ ኮይኑ ብሓገዝ ባዕዳዊ መንግስቲ ወይ ድማ ዘይመንግስታዊ ትካል /ገባሪ ሰናይ/ ዝመሓደር መንግስቲ ድሌት ዜጋታቱ ከማልእ እዩ ኢልካ ኣይሕሰብን። ምኽንያቱ እቶም ሓገዝ ወይ ልቓሕ ዝህቡ መንግስታት ወይ ድማ ዝተፈላለዩ ዘይመንግስታዊ ትካላት ናይ ባዕሎም ድሌትን ዕላማን ስለዘለዎም ድሌት እቲ ዝሕግዝዎ ወይ ዝረድእዎ መንግስትን ህዝብን ዘይኮነስ ናይ ባዕሎም ድሌት (Interest) ስለዘለዎም ፀቕጢ ብምግባር ናይ ባዕሎም ድሌታት መፈፀሚ ስለዝደልይዎ እዩ። እዞም ባዕዳውያን መንግስታት ወይ ዘይመንግስታዊ ትካላት ወይ ገበርቲ ሰናይ ብዘይ ገለ ረብሓ ኢዶም ክዝርግሑ ስለዘይኽእሉ ብናቶም ድሌት ዝዝወር መንግስቲ ክፈጥሩ ስለዝደልዩ እቲ ዝህብዎ ሓገዝ ይኹን ልቃሕ ናይ ባዕሉ ሓደጋ ኣለዎ እዩ።

 

ስለዘየለ እቶት ምስ ነፃነትን ሉኣላውነትን ሃገር እውን ዓብይ ምትእስሳር ዘለዎ እዩ። እዚ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ናይ ውሽጢ ዓዲ እቶት ምትኳር ናይ ባዕሉ ዝለዓለ ረብሓ ይህልዎ።

ሰለዝኾነ′ውን መንግስቲ ግብሪ እንትእክብ ፣ ፍልፍል እቶት እንተነፅር ፣ ስሉጥ ቐፃልነት ዘለዎ ፍትሓዊ ክፍፍል ሃፍቲ ዘረጋግፅ ልምዓትን ዕብየትን ንምርግጋፅ ብዘኽእል መንገዲ ክፍፀም ይግባእ። ብመሰረቱ ግብሪ ናይ ልምዓት ወይ ወፃኢታት መንግስቲ ንምሽፋን ጥራሕ ዓሊሙ ዝእክብ እንተይኮነስ ፣

·         ገፊሕ ፍልልይ መነባብሮ ዜጋታት ንምፅባብ ፣

·         ዝተረጋግዓ ቁጠባዊ መስተጋብር ንምርግጋፅ ፣

·         ኢንቨስትመንት ብንምትብባዕ ሸርፊ ወፃኢ ንምሕያልን ዕድል ስራሕ ንምፍጣርን ፣

·         ባህሊ ቁጠባ ዜጋታት ንምዕባይ ከምኡ′ውን ንጥዕናን ድሕንነትን ዜጋታት ሓደገኛ ዝኾኑ ሸቐጣትን ግልጋሎታትን ንምድኻም (To discourage dangerous or Injurious goods)፣

·         ሃፍቲ ኣብ ሕንቃቐን ምቾትን ኣቁሑት ከይባኽን (To discourage lexurious goods) ብኣንፃሩ ኣብ ልምዓት ዝዓበየ ሃፍቲ ክፈስስ ዘክእል ዕላማታት ዝሓዘ እዩ። ነዚ ንምግባር ዘኽእሉ ፖሊስታትን ሕግታትን ግብሪ ድማ ኣብ ስራሕ ውዒሎም ይርከቡ።


 

በዚ መንፅር ናይ ሕሉፍ ግብሪ ኣታኣኻኽባን ኣፈፃፅማን ኩነታት እንትረአ ካብ ኣወዳድባ እቲ ግብሪ ኣካቢ ኣካል ጀሚሩ፣ ኣብ ኣመራርሓ ሓይሊ ሰቡ ፣ ኣብ ኣተሓሳስባን ኣፈፃፅማ ብቕዓትን ክእለትን ዕብይ ዝበለ ፀገማት ዝነበሮ እዩ።  መንግስቲ ነቲ ፀገም እዚ ካብ መሰረቱ ንምፍታሕ ድማ ምምሕያሽ ምምሕዳር ስርዓት ግብሪ (Tax Reform) ኣታኣታትዩ ይርከብ። እዚ ምምሕያሽ ምምሕዳር ስርዓት ግብሪ ምስ ናይ ንግዲ ስርዓት ምምሕያሽ  /Reform) ተኣሳሲሩ ኣብ ምትግባር ዝርከብ እዩ። ብመሰረት እዚ ብፌደራል ብርኪን ብክልልናን ምምሕያሽ ምምሕዳር ስርዓት ግብሪ ተቐሪፁ ኣብ ተግባራዊ ምንቅስቓስ ዘሎ እንትኸውን ፣ ኣብ ክልልና ኣብዙ ሕዚ እዋን ድሕሪ 2003 ዓ/ም ጀሚሩ ባዓል መዚ ልምዓት እቶት ዓርሱ ክኢሉ ስራሕቱ ውፅኢታዊ ብዝኾነ መንገዲ ንምፍፃም ዘኽእሎ ኣወዳድባ ተቐሪፁሉ ዓርሱ ክኢሉ ብመሰረት ኣዋጅ ቑፅሪ 210/2003 ዳግም ዝተጣየሸ እንትኸውን፣ ደንቢ ሰራሕተኛታቱ /ደንቢ ቑፅሪ 68/2003/ ብቤት ምኽሪ ፈፃሚ ስራሕ ክልል ትግራይ ፀዲቑሉ ስርሑን ብሕጊ ዝተውሃብዎ ተግባራትን ንምፍፃም ዘኽእሎ ሓይሊ ሰብ ተመዲብሉ ገበናት ግብሪን ቐረፅን ንምምርማር ፣ ንምኽሳስ፣ ንምክርኻር  ዘኽእል ስልጣን ተዋሂብዎ ናይ ባዕሉ መርመርቲን ዓ/ሕግን ክውድብ ስልጣን ተዋሂብዎ እዩ። ነዚ ተግባራዊ ንምግባር ድማ መፅናዕቲ መሰረታዊ ለውጢ ከይዲ ስራሕ እውን ዝተገበረ ኮይኑ ካብቶም ኣብዚ መፅናዕቲ ዓብይ ጠመተ ዝተውሃቦም ከይዲ ሰራሕቲ እቲ ሓደ ኣውራ ኸይዲ ስራሕ ምኽባር ሕጊ እቶት እዩ።

ናይዚ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ቐንዲ ዕላማ ብኸፈልቲን ኣከብቲ ግብርን ታክስን ዝፍፀሙ ጥሕሰታት ሕጊ ግብሪ ከምኡ′ውን ስወራን ምጭብርባርን ግብሪን ቐረፅን ብምክትታል ብምፅራይን ሕጋዊ መዕለቢ ክረኽቡ ብምግባር እቶት መንግስቲ ክዓቢን እቲ ኢኮኖሚ ካብ ዘመንጭዎ እቶት ዝርከብ ግብሪ ብፍትሓውነት ክእከብ ምግባር እዩ።

ኣብ ሃገርና ዘለዉ ናይ ግብርን ቐረፅን ሕግታት ካብ እቶትካ ምፍላጥ ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ምውሳንን ምፍላጥን  ነቲ ግብሪ ኸፋላይ ሙሉእ እምነት ዝህቡ  እዮም። ኸፋላይ ግብሪ (Tax Payer) ናይቲ ዝኸፍሎ ግብሪ ዕላማ ተረዲኡ ባዕሉ እቶቱ ከፍልጥን፣ ኣለዉ ዝባሃሉ መረዳእታታት  ብሓቅነት ከቕርብን ከፍለጥን ካብቲ ዝረኽቦ ሕጋዊ እቶት ድማ ነቲ ዝድለ ግብሪ ክኸፍል ቅሬታ እንተሃልይዎ ድማ ብመሰረት ኣብ ግብሪ ሕግታት ዝተቐመጡ ናይ ቅሬታን ይግባኣኒን መስርሕ ተጠቒሙ ቅሬትኡ ክፍትሓሉ ዝገብር መስርሕ ዝሓዙ እዮም።

ስለዚ ካብዚ ብግልፂ ንምርዳእ ዝካኣል ናይ መንግስቲ ዕላማ ሕጋውን ፍትሓውን መፃወቲ ሜዳ ዘርጊሕኻ እቲ ነጋዳይ ይኹን ካልእ ኸፋላይ ግብሪ ብሕጋውን ፍትሓውን መንገዲ ብስርዓት ውድድር ብሕጋውነት ተወዳዲሩ ሃፍቱ ከሰስን ካብኡ ዝድለ ግብሪ ክኸፍልን ካብቲ ልምዓት ተጠቃሚ ክኸውንን እዩ። ይኹን እምበር ነዚ ዕድል ብዘይምጥቃም እቶቱ ብእዋኑ ብትኽክል ዘየፍልጥ፣ ሓቃዊ መረዳእታ ዘይህብን፣ሒሳብ መዝገቡ ብትኽክል ሰሪሑ ዘየቕርብ፣ ኣብ ግብሪ ስወራን ምጭብርባርን (Tax avoidance and evasion) ኢዱ ንዘእተወ ድማ ዝእረመሉን ዝቕፃዓሉን ድንጋገታት ዝሓዘ እዩ። ናይ ምኽባር ሕጊ እቶት ቀንዲ ተግባር ድማ ነዚኦም ተግባራዊ ምግባር እዩ። ስለዚ ስርዓት ምምሕዳር ግብሪ ብሕጊ ዝምራሕን ሕግን ስርዓትን ተኸቲሉ ንዝሰርሕ ዘተባብዕ ጥሕሰታት ሕጊ ግብሪን ቐረፅን ንዝፍፅሙ ድማ ዝእርም ዝቐፅዕ እውን እዩ። ስለዚ ኣድላይነትን ዕላማን ምኽባር ሕጊ እቶት ኸፈልቲ ግብሪ ሕግን ስርዓትን ኣኽቢሮም ብስርዓት ውድድርን ብሕጋውነትን ፍትሓውነትን ሃፍቶም ከሰስኑን ካብ ዝረኽብዎ ሕጋዊ እቶት ካብኦም ዝድለ ግብሪ ክኸፍሉን ተጠቀምቲ ናይቲ ልምዓት ክኾኑ ምግባር እዩ።   

 

  • ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
  • ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡

October 2017
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031

We have 30 guests and no members online


bottom
top

bottom

© 2014 Tigray Revenue Development Authority .All Rights Reserved